دعا مىكند . ثمر دعاى پيغمبر نيز همان قرب و رحمت الهى ( ج ) است كه قبلا وعده داده شده . وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ( 100 ) و سبقت كنندگان ( بسوى نيكى ) ، پيشينيان از مهاجرين و انصار و آنان كه پيروى كردند ايشانرا به نيكى راضى شده اللّه از ايشان و راضى شدند ايشان از وى و مهيا ساخته اللّه براى ايشان جنتهاى كه جارى است زير ( درختان ) آنها جويها ، جاويد باشند در آن هميشه . اينست كاميابى بزرگ . تفسير : « بعد از اعراب مؤمن » مناسب آنست كه از زعماء و اعيان مؤمنين هم ذكرى به ميان آيد . يعنى : مهاجرينيكه در هجرت شرف اوليت و سبقت حاصل كردند ، و انصاريكه در نصرت و اعانت مرتبهء اول را احراز نمودند . خلاصه كسانى كه در قبول حق و خدمت اسلام به قدر طاقت از يك دگر به متابعت پيشروان اسلام پرداختند ، همه على قدر مراتبهم به خوشنودى خدا ( ج ) و كاميابى حقيقى نائل شدند ؛ با رضاى كامل و انشراح صدر ، در مقابل احكام تشريعى و قضاى تكوينى گردن نهادند . خداى متعال نيز به آنها وعدهء رضاى خويش را داده ، به انعام و اكرام بى نهايت سرافراز فرموده است . تنبيه : گفته هاى مفسران سلف در تعيين « السابقون الاولون » مختلف است بعضى گفته اند مراد از آن مهاجرين و انصار است كه پيش از هجرت به اسلام مشرف‌شده بودند . نزد بعضى مراد از كسانى است كه بسوى هردو قبله ( بيت المقدس و كعبه ) نماز خوانده اند . و بعضى مى گويند كسانى كه تا جنگ بدر اسلام آورده بودند ، « السابقون الاولون » مى باشند . بعضى